Wrzesień 2025 przyniósł polskim szkołom nowość: dwa nowe przedmioty pojawiły się w planach lekcji. To edukacja obywatelska (tylko w szkołach średnich) i edukacja zdrowotna (we wszystkich szkołach, ale nieobowiązkowa). Brzmi może nudno, ale w rzeczywistości to jedna z najważniejszych decyzji ostatnich lat. Dlaczego? Bo każda zmiana w szkole to odpowiedź na pytanie: jakimi ludźmi chcemy, żeby były nasze dzieci?
Spis treści
Może się wydawać, że dodanie kilku godzin lekcji to żadna wielka sprawa. W końcu dzieci i tak siedzą w szkole przez kilka godzin dziennie, więc co za różnica, czy będą mieć matematykę, czy edukację zdrowotną? Różnica jest ogromna. Każdy przedmiot uczy nie tylko konkretnych rzeczy (jak liczenie czy czytanie), ale też sposobu myślenia o świecie.
Po co te nowe przedmioty?
Ministerstwo Edukacji tłumaczy to prosto: edukacja obywatelska ma nauczyć młodych ludzi, jak żyć w demokracji. Jak głosować, jak brać udział w życiu publicznym, jak rozumieć swoje prawa i obowiązki. Brzmi sensownie – w końcu za kilka lat ci dzisiejsi uczniowie będą decydować o losach kraju.
Edukacja zdrowotna ma z kolei nauczyć dbania o zdrowie – zarówno fizyczne, jak i psychiczne. To też ma sens, szczególnie gdy patrzy się na statystyki: coraz więcej młodych ludzi cierpi na depresję, zaburzenia odżywiania czy uzależnienia od internetu.
Ale czy rzeczywiście chodzi tylko o to? Każdy, kto kiedykolwiek chodził do szkoły, wie, że to, jak się czegoś uczy, jest równie ważne jak to, czego się uczy. A tu zaczynają się prawdziwe pytania.
Dlaczego rodzice się martwią?
Część rodziców patrzy na nowe przedmioty z nieufnością. I można ich zrozumieć. Gdy słyszą „edukacja obywatelska”, pytają: czyje wartości będą przekazywane? Czy dzieci będą uczyć się myśleć samodzielnie, czy raczej powtarzać to, co chce usłyszeć rząd?
To nie są bezpodstawne obawy. Historia pokazuje, że szkoła zawsze była miejscem, gdzie przekazuje się nie tylko wiedzę, ale też poglądy na to, jak powinien wyglądać świat. Za czasów naszych dziadków uczono, że najważniejsze to być posłusznym obywatelem. W innych krajach uczą, że najważniejsze to być przedsiębiorczym i konkurencyjnym. A u nas?
Jak zauważa popularnonaukowy portal Racjonalia.pl edukacja zdrowotna rodzi inne tematy do dyskusji. Niektórzy rodzice boją się, że będzie obejmować tematy, z którymi się nie zgadzają – na przykład dotyczące seksualności czy zdrowia psychicznego. Dlatego ten przedmiot jest nieobowiązkowy – rodzice mogą zdecydować, czy ich dziecko ma w nim uczestniczyć.
Jak to wygląda w innych krajach?
W Finlandii, która słynie z dobrej edukacji, dzieci uczą się krytycznego myślenia już od małego. Nie tyle otrzymują gotowe odpowiedzi, co uczą się zadawać właściwe pytania. W Niemczech dużo uwagi poświęca się edukacji o demokracji – ale nie jako teorii, tylko jako czegoś, co można ćwiczyć każdego dnia w szkole.
W Kanadzie eksperymentują z edukacją o różnorodności, w Singapurze stawiają na edukację cyfrową, a w Korei Południowej na współpracę zamiast konkurencji. Każdy kraj odpowiada na swoje problemy i marzenia.
Co ciekawe, nigdzie nie ma jednego, idealnego przepisu na dobrą edukację. To, co działa w jednym miejscu, niekoniecznie sprawdzi się w innym. Dlatego wprowadzanie nowych przedmiotów to zawsze eksperyment – i jak każdy eksperyment, może się udać albo nie.
Czego naprawdę potrzebują dzisiejsze dzieci?
Żeby odpowiedzieć na to pytanie, warto pomyśleć o tym, w jakim świecie będą żyły. To świat, w którym informacji jest tak dużo, że trudno odróżnić prawdę od kłamstwa. Świat, w którym praca zmienia się błyskawicznie – zawód, którego uczysz się dziś, może nie istnieć za dziesięć lat. Świat, w którym spotykasz ludzi z różnych kultur i różnymi poglądami.
W takim świecie memoryzowanie faktów to za mało. Dzieci potrzebują umieć:
- Sprawdzać informacje – czy to, co czytam w internecie, to prawda, czy ktoś próbuje mnie oszukać?
- Myśleć samodzielnie – zamiast wierzyć w pierwsze lepsze, co usłyszą
- Rozmawiać z ludźmi, którzy myślą inaczej – bez kłótni i obrażania się
- Radzić sobie ze stresem – bo życie nie będzie łatwe
- Współpracować – bo żadnego większego problemu nie rozwiąże się w pojedynkę
Czy nowe przedmioty nauczą tego wszystkiego? Zależy od tego, jak będą prowadzone.
O czym nie mówią politycy?
Kiedy słuchasz wypowiedzi ministrów czy posłów na temat nowych przedmiotów, brzmi to zawsze pięknie i logicznie. „Przygotujemy odpowiedzialnych obywateli”, „wychowamy zdrowe pokolenie”. Ale prawdziwe pytania zaczynają się później:
Kto będzie uczył tych przedmiotów? Czy to będą specjalnie przeszkoleni nauczyciele, czy po prostu ktoś, kto akurat ma wolne godziny? Bo różnica jest ogromna – świetny nauczyciel może zrobić cud z najgorszego programu, a słaby zepsuje nawet najlepszy.
Co konkretnie będzie w podręcznikach? Czy będą tam różne punkty widzenia, czy tylko jeden „prawidłowy”? Czy dzieci będą uczyć się dyskutować, czy tylko powtarzać?
Jak będzie wyglądał egzamin? Bo jeśli z edukacji obywatelskiej będzie trzeba zdać test, w którym są tylko „dobre” i „złe” odpowiedzi, to znaczy, że cały przedmiot poszedł w złą stronę.
Co z tym zrobić jako rodzic?
Jeśli jesteś rodzicem, nie musisz biernie czekać, co się wydarzy. Możesz:
Rozmawiać z dzieckiem o tym, czego uczy się w szkole. Nie żeby kontrolować, ale żeby rozumieć i wspierać. „Co dzisiaj było na edukacji obywatelskiej? Co myślisz o tym, co usłyszałeś?”
Kontaktować się z nauczycielami – zadawać pytania, interesować się programem. Większość nauczycieli będzie wdzięczna za zainteresowanie rodziców, bo oznacza to, że nie zostali sami z trudnym zadaniem.
Uczyć w domu tego, co uważasz za ważne. Szkoła to nie wszystko – dom to miejsce, gdzie dzieci uczą się najważniejszych rzeczy o życiu.
Być przykładem tego, jak wygląda dobre obywatelstwo i dbanie o zdrowie. Dzieci uczą się bardziej przez obserwowanie niż przez słuchanie.
Co z tym zrobić jako uczeń?
Jeśli sam jesteś uczniem, to masz w tej sprawie najwięcej do powiedzenia – w końcu to ciebie te przedmioty dotyczą najbardziej. Możesz:
Nie bać się zadawać pytań – nawet jeśli wydają ci się głupie. „Dlaczego akurat tak?”, „A co by było, gdyby…?”, „Skąd wiemy, że to prawda?”
Dzielić się swoimi doświadczeniami – jeśli coś wydaje ci się niesprawiedliwe lub niezrozumiałe, powiedz o tym. Nauczyciele też się uczą, jak prowadzić te przedmioty.
Myśleć samodzielnie – nawet jeśli nauczyciel mówi, że coś jest „ważne” czy „dobre”, zastanów się, czy ty też tak uważasz i dlaczego.
Rozmawiać z rodzicami o tym, czego się uczysz. Oni mają inne doświadczenia niż ty – może warto posłuchać, co myślą.
Czy te zmiany to dobry pomysł?
Szczerze? Nikt jeszcze tego nie wie. Dopiero za kilka lat będziemy mogli ocenić, czy nowe przedmioty spełniły swoje zadanie. Na razie mamy tylko marzenia, plany i… wiele znaków zapytania.
Jedno jest pewne: zmiany w edukacji zawsze budzą emocje. Jedni boją się, że szkoła stanie się narzędziem indoktrynacji. Inni martwią się, że bez zmian dzieci nie będą przygotowane na współczesny świat. I prawdopodobnie jedni i drudzy mają trochę racji.
Najważniejsze to pamiętać, że szkoła to tylko jeden element w życiu dziecka. Równie ważny jest dom, środowisko, rówieśnicy, media. Dzieci uczą się cały czas i ze wszystkich źródeł. Dlatego zamiast martwić się tylko o to, co dzieje się w szkole, warto pomyśleć o tym, jakich ludzi chcemy wychować – i działać w tym kierunku na wszystkich frontach.
Bo ostatecznie nie chodzi o to, czy będzie więcej czy mniej godzin w szkole. Chodzi o to, czy nasze dzieci będą mądre, dobre i szczęśliwe. A to zależy od nas wszystkich.
Najczęściej zadawane pytania
Nie, to jedyny przedmiot, który jest nieobowiązkowy. Jako rodzic możesz zdecydować, że twoje dziecko w nim nie uczestniczy. Musisz tylko powiadomić o tym szkołę.
To naturalne, że nie wszyscy myślimy tak samo. Najlepiej rozmawiać o tym z dzieckiem w domu i uczyć je, że można szanować innych ludzi, nawet jeśli ma się inne zdanie. Możesz też porozmawiać z nauczycielem o swoich wątpliwościach.
Na razie nie ma takich planów, ale to może się zmienić w przyszłości. Rządy często zmieniają zasady egzaminów.
Nowe przedmioty mogą zastąpić niektóre godziny innych przedmiotów lub być prowadzone w ramach już istniejących. Szczegóły zależą od konkretnej szkoły.
Tak, większość krajów ma jakąś formę edukacji obywatelskiej i zdrowotnej. Różnią się jednak szczegółami – co jest uznawane za ważne i jak jest nauczane.
Źródła i inspiracje
- Ministerstwo Edukacji Narodowej. (2025). Nowe przedmioty w szkołach – informacja dla rodziców. Portal Gov.pl.
- Nowak, A. (2022). Zdrowie psychiczne młodzieży – wyzwania współczesnej szkoły. Uniwersytet Warszawski.
- Racjonalia. (2025). Nowe przedmioty w szkole – edukacja jako narzędzie przyszłości czy ideologii?. Portal Racjonalia.pl
- OECD. (2024). Citizenship Education Around the World. OECD Publishing.
- CBOS. (2024). Polacy o wychowaniu dzieci. CBOS.
- UNESCO. (2025). Health Education in Schools: Global Trends and Best Practices. UNESCO Publishing.
